( عيسى خواسته‌هاى بشر بن معتمر را انجام مىداد ، و اين كتابها از اوست : كتاب ) ( التوحيد كتاب الرد على المجبرة . كتاب العدل . كتاب المسائل و الجوابات . كتاب الرد على - ) ( النصارى كتاب الرد على ابى قرة النصرانى . كتاب الرد على الملحدين . كتاب التعديل و ) ( التجويز . كتاب الاحبار و المجوس فى العدل و التجويز . كتاب الرد على الجهمية . كتاب ) ( اصول الدّين . كتاب المخلوق على النجار . كتاب العدل على المجيرة . كتاب كلام اهل العلم ) ( و اهل الجهل . كتاب التعليم . كتاب البدل على النجار . كتاب المعرفة على ثمامة . كتاب ) ( المعرفة على الشحام . كتاب خلق القرآن . كتاب القدرة على الظلم على النظام . كتاب ما جرى بينه و ) ( بين البصريين كتاب فنون الكلام . كتاب على اصحاب اجتهاد الراى . كتاب العدل « 1 » . كتاب ) ( ما سئل عنه المجبرة . كتاب التنغم جواب . كتاب التوبه . كتاب النصيحة . كتاب من قال بتعذيب - ) ( الاطفال . كتاب الديانة . كتاب التوبة . كتاب الاقتصاد . كتاب اخبار القرآن . كتاب المسترشدين ) . ( معمر سلمى ) ( ابو معمر سلمى ، رئيس اصحاب معانى « 2 » ، و بقولى ابو عمرو معمر بن عباد سلمى . ) ( از بنى سليم ، مقيم بصره بود و ببغداد آمد ، و در پارهء از مسائل مذهبى با نظام مناظره‌هائى ) ( داشته ، و تنها اين يك شعر را دارد كه آن هم در هجو بشر بن معتمر است :

--> ( 1 ) ظاهرا مكرر است . ( 2 ) معمر اول كسى است كه معانى ، را در سخنان خود آورده و اين فكر هم از اينجا برايش پيدا شد كه علت ارتباط جواهر و اعراض ، و فرق ميان دو عرض را تشريح و تفسير كرده باشد و چون آن ( معانى ) بستگى بجواهر و اعراض دارد بهتر ديديم كه آن را بدنبال سخنى دربارهء اجسام و اعراض آن ، و حركت و علت ، ذكر نمائيم . معانى چيست - در اينجا مؤلف از قول خياط منظور معمر را از كلمه ( معانى ) شرح داده و در پايان مقال گويد : بنابراين لفظ ( معنا ) در نظر معمر چيزيست قريب بلفظ ( علت و سبب ) ( ر . ك . كتاب المعتزله - تأليف دكتر البير نصير نادر صفحات 221 - 223 چاپ بغداد ) و ابن حزم گويد : اما معمر و پيروانش چنين گويند ، كه ما يك متحرك و يك ساكنى را مىبينيم و يقين پيدا كنيم كه در متحرك معنائى پيدا شد كه با ساكن فرق در صفت دارد و همچنين در ساكن نيز معنائى حادث گرديد كه با متحرك در صفت جدائى يافت و همچنين در حركت معنائى است كه با سكون فرق دارد . و در سكون نيز معنائى باشد كه با حركت فرق دارد . و همچنين در معنائى كه موجب مخالفت حركت با سكون است معنائى است كه با معناى فرق‌دهنده سكون با حركت فرق دارد ( ملل و نحل ابن حزم ج 5 ص 46 چاپ افست در بغداد ) .